Muzeum Wsi Radomskiej - zwyczaje Niedzieli Palmowej

„Zakwitły już bazie, kwitnie gałąź nowa, bo to dziś Niedziela, Niedziela Palmowa…” Zwyczaje związane z obchodem Wielkiego Tygodnia rozpoczynają się od szóstej niedzieli Wielkiego Postu czyli od Niedzieli Palmowej - Męki Pańskiej. Dawniej w tę Niedzielę kościoły w całym kraju zakwitały bukietami kwiatów, wierzbiny, borówek czy barwinku, stąd nazywano ją też Kwietną albo Wierzbną.  W tym dniu wszyscy licznie udawali się do kościoła, aby poświęcić palmy, które wcześniej własnoręcznie przygotowywały kobiety. Na wsi radomskiej komponowano je głównie z gałązek wierzby, dodając pędy bukszpanu, barwinka i borówki. Dodatkowo upiększano je bibułkowymi kwiatami i wstążkami. Wyjaśnienie, czemu polska palma wielkanocna to przede wszystkim gałązka wierzbowa lub leszczynowa odnajdujemy w wielu podaniach, legendach i badaniach etnografów. Wierzbinę uważano za roślinę „miłującą życie”, gdyż jako pierwsza rozkwitała na wiosnę i rosła nawet w najtrudniejszych warunkach. Wielobarwne procesie są czymś niezapomnianym, bogactwo ludowych zwyczajów pomału zanika, szczególnie w dużych miastach -  dlatego warto czasem Niedzielę Palmową spędzić na tradycyjnie w skansenie lub Muzeum Wsi Radomskiej. 

 

Etnografowie twierdzą, że zwyczaj przystrajania rózeg wierzbowych lub leszczynowych o rozwiniętych pąkach /z baziami/ - gałązkami cisu, jałowca, a także kolorowymi wstążkami, jest starosłowiański i łączy się z pradawnym świętem wiosny, obchodzonym koło równonocy wiosennej, co często zbiega się ze świętami Wielkanocnymi. Wtedy nosiły miano wiechy, a ich tworzeniem zajmowali się młodzieńcy. Co więcej - takie gałązki miały strzec m.in. przed piorunami i nawałnicami. Wierzbowe gałązki służyły za narzędzie magicznych obrzędów. /Por. H. Szymanderska/

 

palmy konkursowe

 Czasy chrześcijańskie zmodyfikowały wiechę i jej znaczenie, choć wiara w magiczną moc poświęconej w kościele palmy długo się utrzymywała. Poświęcona w kościele miała chronić człowieka przed złymi duchami, urokami, klęskami, czy też chorobami.

Poświęconą palmą skrapiano dom, gładzono zwierzęta (głównie krowy i owce), kreśląc nad ich głowami znak krzyża. Wyprowadzane na pierwszy wypas zwierzęta obowiązkowo musiały być uderzone poświęconą palmą, co miało zapewnić im zdrowie, aby dawały więcej mleka i odpędzić złe moce. Wierzbowe „kotki” gospodarz mieszał też z ziarnem siewnym, po czym podkładał je pod pierwszą skibę zaoranej ziemi. Rybacy wplatali wierzbowe gałązki w sieci, aby ich łowy zawsze były obfite. Bartnicy także wkładali gałązki palmy do ula, wierząc, że to im zapewni dobry zbiór miodu i zdrowie pszczół. /https://swietokrzyskie.org.pl/

 

 Palma wielkanocna posiada również głębokie treści religijne, symbolizuje zarówno męczeństwo, jak i triumf, a zatem Mękę i Zmartwychwstanie Chrystusa oraz nieśmiertelność duszy ludzkiej. Palma – drzewo niepokonane przez burze i żar słoneczny – głosi nadzieję zwycięstwa. Gałązki palmowe trzymane w rękach osób radośnie witających Jezusa były znakami uwielbienia Pana. Palma w Biblii jest symbolem wszystkiego co wyniosłe i szlachetne. Dlatego też gałązka palmowa i palma wielkanocna stała się symbolem nadziei, zwycięstwa i zbawienia dla wyznawców chrześcijańskich na całym świecie.  

 Wizyta w Muzeum Wsi Radomskiej w Niedzielę Palmową ma wyjątkowy walor przede wszystkim dlatego, że skansen staje się wtedy jednym z najbardziej barwnych i żywych miejsc w regionie. Dużą wartością jest tu także wymiar obrzędowy i religijny. Program Niedzieli Palmowej obejmuje uroczystą procesje i Mszę Świętą w drewnianym kościele z XVIII wieku oraz poświęcenie palm. 

PROCESJA

Przed budynkiem Ekonomii Dworskiej z Wilkowa formuje się procesja 

 

Nazajutrz wielki tłum, który przybył na święto, usłyszawszy, że Jezus przybywa do Jerozolimy, wziął gałązki palmowe i wybiegł Mu naprzeciw. Wołali: Hosanna! Błogosławiony, który przychodzi w imię Pańskie oraz «Król izraelski!» [J 12, 12-13]

Procesja jest publicznym aktem wiary, w którym wierni uznają Jezusa za Mesjasza i Króla.

  

 

 

 

 

 

 Wspólne przejście wśród muzealnych zabudowań poprzedziło centralny punkt dnia – Mszę Świętą, odprawioną w zabytkowym kościele św. Doroty z Wolanowa. Kościół ten jest jednym z nielicznych starych, drewnianych kościołów zachowanych na Mazowszu.

 LITURGIA

Uroczysta liturgia tego dnia rozpoczyna się przed kościołem. Uczestniczący w procesji składają hołd Zbawicielowi i pragną odtworzyć duchowy klimat tego wydarzenia ewangelicznego. 

Kościół pw. św. Doroty z Wolanowa

To jest jeden z najbardziej zatłoczonych dni w świątyniach. Ale tego dnia nie wstyd stać na początku Mszy Świętej przed kościołem.

 

Po poświęceniu palm i wierzbiny oraz innych już zazielenionych gałązek z krzewów, które w naszej strefie klimatycznej rozwijają się wczesną wiosną, celebrans odczytuje Ewangelię o wjeździe Pana Jezusa do Jerozolimy.  
 

https://www.muzeum-radom.pl/

Liturgia miała wyjątkowo uroczysty i podniosły charakter. Śpiew Pasji w wykonaniu alumnów Wyższego Seminarium Duchownego w malutkim, drewnianym kościółku pełnym ludzi robił wrażenie. 

  Przez uczestnictwo w liturgii Niedzieli Palmowej okazujemy naszą gotowość do wzięcia udziału w tajemnicy Paschalnej i we wszystkich tajemnicach życia Chrystusa. Sami doświadczamy zarówno radosnych, jak i bolesnych chwil w naszym życiu. W naszej codzienności podążamy bowiem za Chrystusem zdążającym do Jerozolimy ziemskiej w nadziei, że wraz z Nim dojdziemy również do Jerozolimy niebieskiej. Czerwony kolor szat liturgicznych i palmy przyniesione przez wiernych wskazują na męczeńską śmierć Jezusa.

Po Mszy Świętej procesja przechodzi na muzealne pola uprawne, 

 

gdzie zostają osadzone w ziemi duże, kilkumetrowe poświęcone palmy, co zgodnie z ludową tradycją chroni zasiewy i zapewnia urodzajne plony.  

 JARMARK WIELKANOCNY

W Niedzielę Palmową na terenie skansenu trwa kiermasz rękodzieła ludowego, można obejrzeć i kupić pisanki, 

 

 

koszyczki, serwety i inne wielkanocne „akcesoria” oraz wziąć udział w warsztatach  pisania pisanek metodą batikową.

 

 

 

 Można również spróbować lokalnych przysmaków.

 

 

 

 Niedziela Palmowa jest również doskonałym pretekstem do zwiedzenia skansenu.

 

 

 

 Obecnie Muzeum Wsi Radomskiej zajmuje obszar o powierzchni 32,5 ha, 

 

  

na którym zestawiono 80 obiektów dawnego budownictwa wiejskiego (chałupy, dwory, kościół, budynki gospodarcze, kuźnie, wiatraki i młyny wodne), a 22 kolejne czekają w magazynach na montaż.

 

Zagroda z Kłonówka

 

 Muzeum posiada również ponad 16 000 eksponatów ruchomych, wśród których na szczególną uwagę zasługują kolekcje: pojazdów, maszyn rolniczych, uli i narzędzi pszczelarskich, tkanin i sztuki ludowej.

 

Wizyta w skansenie podkreśla się również ludowy kontekst święta: rozbudowaną procesję, śpiewaną Pasję, święcenie pól i jarmark wielkanocny. Dzięki temu odwiedzający widzi, jak liturgia, obyczaj i lokalna tradycja przenikają się w jednym miejscu. Szczególnie atrakcyjna jest też warstwa edukacyjna. Muzeum pokazuje, jak dawniej przygotowywano palmy wielkanocne na wsi radomskiej, jakie miały znaczenie symboliczne i z jakich materiałów je wykonywano. W praktyce oznacza to spotkanie z żywą tradycją rękodzieła, zwyczajami regionu i ludową estetyką.

 

 

 Palma bije, palma trzaska, od dziś za tydzień będzie Pascha!